Menu

Gizemli Ay kayalarının neden olduğu bilmece en sonunda çözüldü

Gizemli Ay kayalarının sırrı çözüldü: 3,5 milyar yıl evvel, Güneş Sistemi’nin diğer hiçbir yerindekine benzemeyen kayalar oluşmasına yol açan bir tepki…

admin 1 ayönce 0

İlginç bir biçimde, Ay’daki yatakların birçok titanyum bakımından zengindir ve TiO2 kimi örneklerin ağırlıkça yüzde 18’ini oluşturur. Ay yüzeyindeki kayaların nasıl oluştuğu, bilim insanları için 50 yılı aşkın bir müddettir devam eden bir bilmece durumunda. Ancak en sonunda aranan yanıt bulunmuş olabilir.

Apollo astronotları Ay’dan 380 kilogram kayayla döndüklerinde, kimi örnekler jeologlara tanıdık geliyordu. Öbürleri ise su yahut havanın yokluğu üzere dünya dışı şartlar gerektirdiğinden ötürü pek tanıdık değildi. Lakin birtakım Ay unsurları, bariz bir açıklamayla çözülemiyordu. Örneğin Ay “denizlerini” oluşturan, titanyum konsantrasyonlarında yüz kat fark içeren volkanik bazaltların, bileşim açısından Dünya’daki muadillerinden çok daha çeşitli olduğu bulundu.

Yüksek titanyumlu bazaltın oluşumu o vakitten beri bir sır olarak kaldı. Yörüngeden yapılan haritalama, bu kayaların hayli yaygın olduğunu ortaya çıkardı ve bulmacayı daha da büyüttü.

Bristol Üniversitesi’nden Profesör Tim Elliott’un liderliğindeki bir takım, gizemli bazaltları laboratuvarda yine geliştirmeye yaklaştı ve bu süreçte bunların Ay’da nasıl oluşmuş olabileceğine dair bir açıklama sağladı.

Elliott yaptığı açıklamada, “Volkanik Ay kayalarının kökeni, ilksel magma okyanusunun soğuması sonucu oluşan, istikrarsız, gezegen ölçeğinde bir kristal yığınının ‘çığını’ içeren büyüleyici bir hikayedir” dedi ve devam etti: “Bu destansı tarihi sınırlamanın merkezinde, Ay’a mahsus bir magma tipinin varlığı yer alıyor, lakin bu çeşit magmaların Uzay vazifeleri tarafından örneklenmek üzere nasıl yüzeye çıktığını açıklamak zahmetli bir sıkıntıydı. Bu ikilemi çözmüş olmak mükemmel.”

Sorun, bazaltın sadece yüksek titanyum içermesi değil, tıpkı vakitte Dünya üzerindeki en benzeri kayalara kıyasla yoğunluğunun düşük olmasıydı. Bu hafiflik, 3,5 milyar yıl evvel, Ay’ın volkanik olarak etkinliği sona ermeden evvel, yaygın patlamalara katkıda bulundu. Lakin jeologlar, bu bileşimin nasıl ve neden sırf Ay’da ortaya çıktığını açıklama konusunda zorlanıyorlardı.

Bazı jeologlar, titanyum açısından varlıklı bazaltların, Ay mantosunda ilmenit içeren kümülatlar olarak bilinen materyallerden geldiğini öne sürdü. Lakin laboratuvardaki kısmen erimiş kümülatlar bu bazaltlarla eşleşmiyordu. Ayrıyeten, ortaya çıkan materyal o kadar ağırdı ki yüzeye ulaşması imkansız görülüyordu.

Elliott ve meslektaşları, ilmenit içeren kümülatların ortak mineral olivin ve ortopiroksen ile tepkiye girdiğinde erimiş eserin, insanların açıklamaya çalıştığı titanyum açısından zengin bazaltlarla eşleştiğini gösterdi. Ortaya çıkan düşük yoğunlukta da bu eşleşme görülüyor ve patlamaların yaygınlığını daha manalı kılıyor.

Elliott ve ortak müellifler, “Her ne kadar bu model Ay’ın erime-katı etkileşimini tam olarak kopyalamasa da; Ay yüzeyinde patlayan titanyum açısından varlıklı magmaların, ilmenit içeren kümülatların kısmi erimesi yoluyla elde edilebileceğini, lakin eriyiklerin, ay mantosundaki reaktif akış yoluyla elementel ve izotopik bileşimlerinde kapsamlı değişikliklere uğradığını ileri sürüyoruz” diye yazıyor ve ekliyor: “Bu nedenle reaktif akış, eriyik yoğunluğunu azaltan ve yüksek Ti eriyiklerinin ay yüzeyinde patlamasına müsaade veren kritik süreç olabilir.”

Çalışma Nature Geoscience mecmuasında yayınlandı.

Oyun Haberleri

0 Kullanıcı Oyu ( 0 out of 0 )

Değerlendirme

Etiketler
– Advertisement – LoL RP Oyuneks
Yazar

– Advertisement –
LoL RP Oyuneks